Niets maakt uit, na de dans

Rauwe kreten, hakken bonzend op het podium, een man op spitzen, muziek van Tsjaikovsi gecombineerd met die van Steve Reich en Arvo Pärt. Dit zijn beelden en geluiden uit Swan Lake, van de veelbelovende Zuid-Afrikaanse choreografe Dada Masilo. Zelf had ik nooit gedacht dat de haast tapdansachtige Afrikaanse volksdansstijl gecombineerd kon worden met klassiek ballet. Maar Masilo krijgt het voor elkaar. Zij en het ensemble vloeien van de ene in de andere dansstijl. En steeds worden ze geleid vanuit het ensemble zelf, met vocale kreten die weer een extra laag aan de voorstelling meegeven. Een soort West Side Story meets Swan Lake.

Masilo vertolkt in haar bewerking van Het Zwanenmeer – het ballet der balletten – zelf de rol van Odette, de zwanenkoningin. Zij schreef een vurig verhaal. Voor oog, oor en gedachten is het overweldigend. Behoorlijk complex en diepgaand. Masilo stelt dringende vragen. Een aantal komt heel duidelijk in de dans naar voren, sommige pas na een tijdje nadenken. De choreografe nodigt het publiek uit om deel te nemen aan een gedachtenspel dat voor iedereen anders in elkaar steekt.

Neem prins Siegfried. Hij moet, net als in het originele verhaal van Het Zwanenmeer, trouwen. In Masilo’s versie gaat het niet volgens een uitgebreide derde akte met maar liefst vier dansende prinsessen uit exotische oorden. Nee, Siegfrieds vader en moeder schuiven Odette zo ongeveer in zijn gezicht. De uithuwelijking is duidelijk. Maar Siegfried wil niets met Odette. Niet omdat hij haar niet mooi vindt, want schoonheid maakt niet uit in de liefde. “You don’t understand”, zegt hij tegen zijn ouders, hopeloos in elkaar zakkend. Zij negeren hem, geven hem een klap in zijn gezicht, to set him straight, een lot dat veel mensen beschoren is.

Dan komt zijn ware liefde het toneel op. Hij, de zwarte zwaan die geen zwart draagt. Hij, in een tutu zo wit als die van Odette. Hun pas de deux zit vol passie, van het onmogelijke soort. Siegfried twijfelt, een seconde te lang. In deze seconde is een leven op zijn kop te zetten. Van alle kanten komen de zwaaiende vingertjes op hem af. Zijn gevoelens voor de zwarte zwaan wordt nadrukkelijk afgewezen.

Als het dansstuk eindigt, maakt niets meer uit. Niet de vloeiende samengang van klassiek ballet en Afrikaanse dans. Niet de drie danskoppels die man-man, man-vrouw en vrouw-vrouw zijn, en blijven. Niet de ontblote bovenlijven van het gehele ensemble. Niet de kostuums die voor de beide geslachten hetzelfde zijn. Alleen die vragen blijven. Wat zou het uit moeten maken voor wie de prins kiest, of het nou een vrouw is of een man? Wat is er nou ‘eng’ aan homoseksualiteit? Waarom is het in veel landen nog zo’n probleem? In haar Swan Lake stelt Masilo deze hedendaagse, gevoelige kwestie aan de kaak. Maar als de homoseksualiteit van Tsjaikovsi in zijn vaderland wordt onderkend, waarom dan niet in de rest van de wereld?

Swan Lake van Dada Masilo en Dance Factory Johannesburg. Gezien op za 9 feb in Internationaal Theater Amsterdam

credit
© John Hogg

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *